Lalka – interpretacja tytułu. Bolesław Prus

Epizod z lalką

Epizod odwołuje się do rzeczywistej historii, która wówczas w Warszawie zyskała niemały rozgłos. Miała być ona inspiracją do nadania tytułu powieści. Pani Stawska zostaje oskarżona w procesie przez baronową o kradzież lalki. Okazuje się, że zabawkę zbiła pokojówka, a lalka córki Stawskiej jest darem Wokulskiego. Pojawienie się prawdziwej lalki w powieści można traktować jako zabawę autora z czytelnikiem i próbę zwrócenia jego uwagi.

Izabela Łęcka jako tytułowa lalka

Panna Izabela jest typową przedstawicielka arystokracji, to piękna bywalczyni salonów, które są dla niej całym życiem. Charakteryzuje ją naiwność i brak głębokiego spojrzenia w otaczający świat i ludzi, ma ograniczone zainteresowania i horyzonty myślowe. Jest chłodna, niedostępna, niezdolna do prawdziwego wielkiego uczucia, postępuje według konwenansów. Choć piękna z zewnątrz, we wnętrz pozostaje pusta ? jak lalka. Tak też nazywa ją prezesowa.

Lalka – Ludzie marionetkami

Interpretacja tytułu w tym kontekście przedstawia człowieka jako marionetkę, którą kieruje ktoś inny. W powieści poszczególne postacie wpływają na życie pozostałych, wręcz nim sterują. Nadają im nowe role, określają przeróżne aspekty życia. Animatorem teatru lalek jest wybitna, aktywna jednostka ludzka lub jakaś bliżej nieznana siła. Takie ujęcie nawiązuje do motywu „teatrum mundi”. Warto zauważyć, że w przeciwieństwie od aktorów, którzy wykazują się pewną dozą aktywności i uczestniczą w procesie kreacji bohaterów , lalki pozostają całkowicie bezwolne wobec pociągającego za sznurki.

Wokulski pomaga Marii i Wysockim, ale tym samym pcha ich na nowe tory, nakreśla plan ich życia, przydziela im nowe role społeczne. Oni pozostają czy przez kwestie finansowe czy ludzką wdzięczność w pewnej formie zależności od swojego dobrodzieja. Warszawski kupiec osacza Łęckich swoimi wpływami, wymusza pewne zachowania. Podobne relacje panują w sklepie za starego Mincla. Pryncypał sprawował nad subiektami prawie nieograniczoną władzę, przymusza do danych postaw i zachowańa poprzez system kar, określał warunki życia, kóre toczyło się w rytmie pracy.

Arystokracja jako warstwa społeczna została przedstawiona negatywnie, ale wśród tego stanu trafiają się osoby przepełnione szlachetnymi ideałami. Jednak sami nie są zdolni wcielić ich w życie. Tak jak bezwładne lalki „potrzebują impulsu z zewnątrz” by podjąć działanie. Tę rolę odgrywa Wokulski ? wprowadza ferment do ich środowiska i wymusza pewne akcje.

Także sam Wokulski staje się marionetką w rękach Izabeli. Zaślepiająca miłość do arystokratki steruje jego życiem, każde działanie kupiec podporządkowuje celowi, którym jest panna Łęcka. Ona z kolei świadoma uczucia, którym jest obdarzana, zabawia się kosztem warszawskiego kupca, nie traktuje poważnie, drwi, wykorzystuje. Ponadto Wokulski nie czuje się prawdziwie wolny, krępują go konwenanse.

Lalka – symbol marności człowieka

W scenie nakręcania zabawek przez Rzeckiego staremu subiektowi ruchome drobiazgi przypominają rzesze ludzi, napędzanych przez bliżej nieznaną się, kręcących się wokół własnych spraw, by wkrótce na zawsze się zatrzymać. Wyeksponowana jest tu refleksja o przemijaniu i małości człowieka.