Romantyczność. Adam Mickiewicz

Utwór powstał w 1820r. w Kownie, dwa lata przed oficjalnym debiutem Mickiewicza – wydaniem Ballad i Romansów. Oda wyraża ideały i postulaty Filomatów.

Utwór pochodzi z wydanego w 1822r. debiutanckiego tomiku poezji Ballady i Romanse. Uznaje się, że to wydarzenie otwiera nową epokę w polskiej literaturze – romantyzm. Tomik stanowi wyraz poglądów autora; włącza się on tym samym w trwający wówczas spór klasyków z romantykami. Także Romantyczność, drugi utwór w tomie (po Pierwiosnku – funkcjonującym jako dedykacja) nie bez przyczyny nosi tak znaczący tytuł. Ballada przybiera charakter programowej wypowiedzi.

Utwór został opatrzony mottem pochodzącym z Hamleta. Wskazuje ono podjętą przez autora problematykę poznania. Czy to, co nam podpowiada wiara i uczucia, możemy przyjąć za prawdę? Wszakże intuicja buduje w nas przeświadczenie o istnieniu rzeczywistości niematerialnej, której nie sposób objąć rozumem.

Punktem wyjścia do rozważań o granicach poznania staje się postać Karusi. Oto prosta wiejska dziewczyna błąka się po miasteczku, krzyczy, mówi coś, płacze. Jest oczywiste, że straciła kontakt z rzeczywistością. Mentalnie znajduje się w tej chwili w zupełnie innej przestrzeni – dla niej trwa noc i właśnie rozmawia z duchem Jasieńka. Z jej chaotycznej wypowiedzi, potrafimy odtworzyć historię nieszczęśliwej miłości Karusi. Ukochany zmarł dwa lata temu, jednak od tego czasu dziewczynie zdaje się, że zmarły ją nawiedza, tak jak w tym momencie. Rozmawia z nim, widzi go i czuje jego zimny dotyk. Skarży się przed nim, jak bardzo cierpi i tęskni za nim, opowiada o otaczających ją szyderstwach i niezrozumieniu, gdyż stan Karusi ludzie biorą za obłąkanie. Chciałaby już umrzeć i dzięki temu być razem z Jasieńkiem. Nagle potyka się, a wokół niej zbiera się gromadka. Prości ludzie natychmiast rozumieją, co się dzieje, wierzą, w to, co mówi dziewczyna.
„Mówcie pacierze! – krzyczy prostota-
Tu jego dusza być musi.”

Nie odrzucają możliwości istnienia świata pozaziemskiego. Ale z tłumu wyłamuje się jeden głos szyderczej krytyki – to starzec, powołujący się na swe szkiełko i oko, które symbolizują rozumowe i empiryczne metody poznania. Próbuje on dowieść, że zachowanie Karusi to obłąkanie, a nie faktyczne spotkanie ze zmarłym. Wyśmiewa dziewczynę i kpi z zabobonnej głupoty gminu, który „bluźni rozumowi”

W obronie dziewczyny i ludu staje narrator – bezstronny obserwator, reprezentujący przeświadczenia autora. Czucie i wiara są wystarczającym dowodem, gdyż istnieją prawdy żywe, wobec których rozum staje się bezradny. Oparcie się jedynie na empirycznych dowodach, suche naukowe wywody mogą jedynie doprowadzić do prawd martwych. Aby ujrzeć cud, prawdziwe piękno, potrzeba wrażliwości, uczucia, duchowości. Narrator nie potrzebuje przedstawiać argumentów, powołuje się jedynie na własne przekonania. Ballada kończy się podsumowaniem – aforyzmem „Miej serce i patrzaj w serce.” Efektywnie zwycięstwo narratora zapowiada triumf w świecie rzeczywistym.

Utwór charakteryzuje prostota formy. Przestrzeń jest zarysowana schematycznie, brak dokładniejszych opisów. Główne postacie zostały skonstruowane na zasadach kontrastu. Możemy wyróżnić dwie części. Pierwsza, przedstawiająca historię Karusi, jest bardziej dramatyczna, dzięki przytoczeniu wypowiedzi bohaterów. Zaś druga – polemiczno-refleksyjna, jest bardziej liryczna.

Ballada przybiera charakter dyskursywny. Poprzez nią autor daje wyraz własnym poglądom. Zajmuje miejsce w trwającym wówczas sporze klasyków z romantykami, opowiadając się oczywiście za tymi ostatnimi. Pod postacią starca kryje się portret prof. Jana Śniadeckiego z Uniwersytetu Wileńskiego, autora artykułu „O pismach klasycznych i romantycznych” ostro atakującego nowy nurt.
W balladzie Romantyczność występują motywy charakterystyczne dla romantyzmu, m.in:

nieszczęśliwa miłość, uczucie silniejsze od śmierci;
powrót zza światów – Zjawa ukazuje się w scenerii zgodnej z tradycją ludową (noc, nastrój tajemnicy itp.) Jednak ukazane dwie sfery – rzeczywistość prowincjonalnego miasteczka i świat zmarłych nie przenikają się ze sobą. Nikt poza Karusią nie widzi zjawy, autor nie stara się nawet uprawdopodobnić obecności Jasieńka, gdyż to wewnętrzne przeświadczenie, a nie doświadczenie zmysłowe ma się stać podstawą wiary.
szaleństwo
ludowość – Główni bohaterowie to prości ludzie, miejscem akcji jest prowincjonalne miasteczko, autor prezentuje gmin niezwykle przychylnie, to jemu przyznaje rację. W sferze formalnej ludowość objawia się już w wyborze gatunku ballady, czerpanie z motywów pieśni i podań , występowaniu w tekście wyrażeń potocznych.
Romantyzm rehabilituje wiarę i uczucia jako drogę poznania.