Śmierć Pułkownika. Adam Mickiewicz Streszczenie

Emilia Plater jest postacią autentyczną. Wywodząca się z arystokratycznej rodziny Litwinka, podczas powstania listopadowego sformułowała własny oddział partyzancki. Wkrótce jej pułk został rozbity, a niedobitki podjęły próbę przedarcia się do Królestwa Polskiego. Podczas ciężkiej podróży Emilia zachorowała. Znalazła schronienie w wiejskiej chacie, jednak pomimo starannej opieki kobieta zmarła. Emilia Plater jest bohaterem narodowym w Polsce, na Litwie i Białorusi.

Mickiewicz przedstawia literacką wizję śmierci pułkownika – kobiety. Litwinka umiera w puszczy, w chacie, na posłaniu pastucha. Skromne warunki, w których przyszło bohaterce z arystokratycznego rodu zakończyć życie, przywodzą na myśl ubóstwo towarzyszące narodzinom Chrystusa. Tak jak Jego witali pasterze, tak ją żegna prosty lud. Dzięki temu podobieństwu śmierć Emilii zostaje uwznioślona. Wieśniacy czuwają przed chatą, dopytują się o stan chorej. Czczą Pułkownika jak świętego, opłakują jego śmierć gdyż: ” Wódz to był wielkiej mocy i sławy”. Żywe zainteresowanie chłopów losem Emilii Plater, udzielenie jej schronienia i pomocy, sugeruje, że sprawa powstania i idea walki za ojczyznę nie była im obca.

Umierający dowódca żegna swojego konia, broń i mundur. Tym samym postępuje jak Czarniecki – wielki wódz, bohater walk ze Szwedami w 1665r. Scena przypomina śmierć średniowiecznego rycerza. Ostatnie gesty pokazują, co dla konającego było naprawdę ważne – walka za ojczyznę i wiara chrześcijańska. Umiera on bowiem trzymając w ręku krzyż, przyjąwszy wcześniej ostatnie sakramenty.

Obserwujemy zdarzenia z perspektywy ludu zebranego przed domem. Czytelnik, tak jak wieśniacy, nie jest wstanie zobaczyć co się dzieje w środku. Opisana przestrzeń sięga najdalej do progu. Rekonstruujemy obraz wydarzeń w chacie na podstawie reakcji ludu i żołnierzy, docierających wieści o stanie zdrowia Pułkownika, jego ostatnich poleceniach, a także widzimy, kto wychodzi i wychodzi z chaty.

„A gdy konia już z izby wywiedli,
Potem do niej wszedł ksiądz z Panem Bogiem;
I żołnierze od żalu pobledli,
A lud modlił się klęcząc przed progiem.”

Tak autor buduje nastrój niepewności, oczekiwania, a zarazem utrzymuje w tajemnicy płeć dowódcy, by na końcu dokonać zaskakującego odkrycia.

Nad ranem następnego dnia żołnierze znikają, ze względu na niebezpieczeństwo spotkania z wrogiem. Lud dopiero teraz może zobaczyć bohatera na marach i oddać mu hołd. Podmiot liryczny wydaje się zaskoczony widokiem Pułkownika. Zdziwienie pomieszane z zachwytem wyraża poprzez pytania, a zaraz potem ujawnia tożsamość tego bohatera.

„To Litwinka, dziewica-bohater,
Wódz Powstańców – Emilija Plater!”

Wiersz przenosi portretowaną postać w sferę legendy. Uczestnictwo Emilii Plater w powstaniu może nie miało wielkiego znaczenia militarnego, aczkolwiek niesie ze sobą wymowę moralną. Dzielna Litwinka choć jako kobieta nie musiała podjąć walki zbrojnej, zdecydowała się w ten sposób przysłużyć ojczyźnie. Biorąc pod uwagę okoliczności, dokonała wielkich czynów. Mickiewicz określa ją jako wielkiego wodza, dokonuje heroizacji Litwinki. Jej śmierć zostaje uwznioślona. Tym samym oddaje on hołd Emilii Plater, a także innym bohaterom powstania, gdyż postać Litwinki to symbol ludzi, którzy dobrowolnie podjęli walkę i oddali swe życie za wolność. Utwór jednak przede wszystkim podnosi ideę walki o wolność i upamiętnia heroizm walczących.